Türkiye Futbolunda Şike Soruşturması ve Hakem Cezaları
2. Bundesliga hakemi Robert Hoyzer’in yardımcı hakemliğini yaptığı bir maçta, kendisine verilen 300 Euro karşılığında “Wuppertal lehine kritik pozisyonları göz ardı etme” şikesine karıştığı iddiasıyla 6 ay men cezası almıştı. Bu men cezası, Alman Die Zeit gazetesinin Futbol Federasyonu’ndan sızdırılan gizli bir dosyayı yayımlamasıyla gün yüzüne çıkmıştı. Hoyzer, 2 yıl 4 ay hapis cezasına çarptırılarak ömür boyu hakemlikten men edilmiştir. Peki, Felix Zwayer FIFA'nın elit seviyelerine nasıl ulaşabildi? Cevap, Robert Hoyzer davasının soruşturulmasına katkıda bulunmasında yatıyor. Bu durum, Zwayer’ı bir tür itirafçı konumuna getirmiştir. Bu dava sonrasında, Almanya'da hakemlerin bahis ve şike geçmişleri incelenerek mesleğe kabul şartları önemli ölçüde ağırlaştırılmıştır.
ZORBAY KÜÇÜK AKLANDI
TFF’nin soruşturma kararı ne kadar yerinde ise, uygulama yöntemi o kadar tartışmalı oldu. Hakemler konusunda zaten paranoyak bir ülkede, hakemlerin kendi maçlarına bahis oynamış gibi bir algı yaratılması büyük bir tartışma konusu haline geldi. Bahis dosyasının ilk kez sadece hakemler üzerinden ortaya çıkmasıyla, Z kuşağındaki birçok hakem, “Bunda ne sakınca var ki?” şeklinde düşüncelerini ifade etti. 152 hakemden 149’u, Disiplin Talimatı’nın 57. maddesi gereğince 8 ile 12 ay arasında hak mahrumiyeti cezası aldı. Ancak üst klasman hakemlerinden Zorbay Küçük'ün bahis hesabının kendisine ait olmadığı ortaya çıkmış ve bu sayede aklanmıştır. Diğer üst klasman hakemi Melih Kurt ve klasman hakemi Mertcan Tubay ile ilgili incelemeler ise devam etmektedir.
CEZALAR DEVAM EDECEK
TFF, soruşturmanın ikinci aşamasını futbolcular üzerinden yürütmüştür. Trendyol Süper Lig’den 27, Trendyol 1. Lig’den 77, Nesine 2. Lig’den 282, Nesine 3. Lig’den 629 futbolcu ile birlikte toplamda 1024 futbolcu PFDK’ya sevk edilmiştir. Kulüp başkanları ve yöneticileri üzerinden adli soruşturma kapsamı genişletilmiştir. Cezalar verilmiş ve verilmekte devam etmektedir.
SORUŞTURMA 3 KOLA AYRILDI
1- PFDK kapsamında cezalandırılan hakemler: Kendi maçına bahis oynamayan ve 57. madde kapsamında en az 8 ay ceza alarak meslekten uzaklaştırılan hakemler. Çoğu, 2019 ile 2023 yılları arasında amatör hakem olarak görev yapmış veya başkaları tarafından oynanan bahislerden etkilenmiştir.
2- PFDK kapsamında cezalandırılan futbolcular: 45 gün ile 12 ay arasında hak mahrumiyeti cezası alan oyuncular: 45 gün (56 oyuncu), 3 ay (25 oyuncu), 6 ay (10 oyuncu), 9 ay (5 oyuncu), 12 ay (5 oyuncu).
3- Şike veya yasa dışı bahis yoluyla menfaat sağladığı düşünülen futbol paydaşları adli makamlara sevk edilmiştir.
Burada en büyük sorun, 3. maddeye girenlerdir. Şike veya bahis yoluyla menfaat elde edenler ve maç sonuçlarını manipüle edenler en tehlikeli durumları teşkil etmektedir.
FUTBOLCULARA TAKDİR İNDİRİMİ, HAKEMLERE İNFAZ BİNDİRİMİ
31 Ekim PFDK kararlarında hakemlere verilen cezalardaki metin şöyleydi: “FDT’nin 57. maddesi uyarınca eyleminin yoğunluğu da dikkate alınarak takdiren 8/10/12 ay hak mahrumiyeti cezasıyla cezalandırılmasına;” 13 Kasım PFDK kararlarında oyunculara verilen cezalardaki metinler ise şöyleydi:
İlki : “...bahis eylemi nedeniyle FDT’nin 57/2. maddesi uyarınca takdiren 3/6/12 AY HAK MAHRUMİYETİ CEZASI ile cezalandırılmasına;”
İkincisi : “...FDT’nin 57/2. maddesi uyarınca ve FDT’nin 13. maddesinin uygulanması suretiyle takdiren ve neticeten 45 GÜN HAK MAHRUMİYETİ CEZASI ile cezalandırılmasına.”
ŞEFFAFLIK VE ADİL YARGILAMA AÇISINDAN CEVAP BEKLEYEN SORULAR
1- Şike ve yasa dışı bahis araştırması devam ettiğinden ayrı tutuyorum. PFDK kapsamındaki cezalandırmada hiçbir hakemin kendi maçına bahis oynamadığı tescillenmiştir. 152 hakemden 149’u FDT’nın 57. maddesi uyarınca 8 ay ile 1 yıl arasında sürelerde ceza alarak hakemlikten uzaklaştırılmıştır. Zorbay Küçük’ün itirazı kabul edilmiştir. Davası süren 2 hakem kalmıştır. Her hafta görev alan Trabzon bölgesi üst klasman hakemi Melih Kurt ile klasman hakemi Mertcan Tubay’ın diğer hakemlerden bahis türü, sayısı ve savunma açısından ne farkı olduğu kamuoyuyla paylaşılacak mıdır?
2- Birçok hakem, özellikle amatörken veya başkalarının oluşturduğu yanıltıcı hesaplar üzerinden bahis oynamışken, şeffaflık adına 152 hakemin soruşturmaya neden olan maç listeleri açıklanacak mı?
3- PFDK kararlarında ‘hakemlerin eylem yoğunluğu’ tespitinde hangi yöntemler kullanıldı? Maç sayıları mı, yatırılan tutarlar mı, liglerin önem derecelerine göre mi tespit yapıldı? Davası devam eden hakemlerle aynı sayıda (varsa) maç oynayanlar hangi kriterle ayrıldılar?
4- Bizzat banka hesabından bahis üyeliği hesabına para yatıran hakemler, İddaa sanal bayilerinin bonuslarıyla oynayanlarla aynı kefeye konularak mı değerlendirildi?
5- FDT talimatının 13. maddesinde “(1) Kulüpler veya kişiler lehine cezayı hafifletici takdiri nedenlerin bulunması halinde, öngörülen ceza yarısına kadar indirilebilir. (2) Takdiri indirim nedenleri kararda gösterilir” belirtilmektedir. 45 gün hak mahrumiyeti verilen oyunculardaki hafifletici takdir nedenleri nelerdir? Aynı maddeler hakemler için de uygulanabilir miydi? Uygulanamazsa gerekçesi nedir?
6- Futbolcular, hak mahrumiyeti cezaları bitince sahalara dönebilirken, hakemler 45 gün ve üzeri sürelerde hak mahrumiyeti aldıklarında mesleklerini kaybetmektedir. Bu durumdaki standartsızlık için bir düzenleme yapılacak mı? Felix Zwayer örneği çok daha vahim olmasına rağmen hakemin geldiği nokta itibarıyla yeni bir değerlendirme Türkiye’de de söz konusu olacak mıdır?